ارائه کننده: محدثه توکلی
استاد راهنما: دکترنعمت اله محمودی 
استاد راهنمای دوم: دکترحسین کاری دولت آبادی 
استاد ناظر داخلی: دکترامیرحسین اسماعیلی تمندگانی 
استاد ناظر خارجی: دکترعلی چراتی آرائی 
نماینده تحصیلات تکمیلی: دکترامیرحسین اسماعیلی تمندگانی 
تاریخ: 1402/09/27 
ساعت: 13  
مکان: ساختمان علوم دریایی

چکیده:

 فسفر یکی از مهمترین عوامل تولید در اکوسیستم­های آبی به­ویژه استخرهای پرورش ماهیان گرمابی می­ باشد. درعین­ حال این عنصر به شکل ترکیبات نامحلول آلی و معدنی درآمده و از دسترس خارج می­گردد. بهره­گیری از ریزجانداران آزادکننده فسفر از مهمترین رویکردهای نوین برای انحلال فسفر نامحلول و جلوگیری از خطر ورود آلاینده­های شیمیایی ناشی از کودهای شیمیایی در محیط­زیست می­باشد. قارچ­ها توانایی بالقوه­ی فراوانی در انحلال فسفر نامحلول دارند و از این جهت در حوزه آبزی­پروری تاکنون مورد مطالعه قرار نگرفتند. از طرفی دیگر، بازده کم کودهای زیستی در حوزه کشاورزی چالش زیادی در جهت توسعه این رویکرد مبتنی بر اصول کشاورزی پایدار ایجاد کرده است. یکی از مهمترین دلایل کارایی ضعیف کودهای زیستی فسفاته در استخرهای پرورش ماهیان، عدم توجه به نوع فسفر نامحلول غالب در محیط پرورشی و استفاده صرفاً از یک منبع (غالباً تری کلسیم فسفات) در فرآیند جداسازی و ارزیابی ریزجانداران آزادکننده فسفر می­باشد. 
 برای این منظور در تحقیق حاضر با هدف افزایش کارایی کودهای زیستی فسفره، از منابع مختلف معدنی و آلی فسفر برای جداسازی و ارزیابی قارچ­های آزاد­کننده فسفر در محیط­کشت جامد NBRIP (National Botanical Research Institute's phosphate growth medium) استفاده شد. با نمونه­برداری از چهار ایستگاه مربوط به استخرهای پرورش ماهیان گرمابی در استان مازندران، در مجموع، 49 جدایه قارچ جداسازی گردید. در این بین 19 قارچ از محیط­کشت حاوی فسفر آلی (فیتات کلسیم) و 30 قارچ از محیط­کشت حاوی فسفر معدنی (12 قارچ از محیط­کشت حاوی تری­کلسیم فسفات، 14 قارچ از محیط­کشت حاوی فسفات آهن و چهار قارچ از محیط­کشت حاوی فسفات آلومینیوم) جداسازی شد. بر اساس شاخص هاله به کلنی در محیط­کشت جامد، هفت جدایه آزادکننده فسفر آلی(فیتات کلسیم)، 11 جدایه آزادکننده فسفر معدنی (چهار جدایه از تری­کلسیم فسفات، هفت جدایه از فسفات آهن) به­عنوان جدایه­های کارآمدتر انتخاب شدند، سپس توانایی جدایه­های کارآمدتر در آزادسازی فسفر در محیط­کشت مایع NBRIP ارزیابی شد. جدایه­های PS3D، PS3F و PS5F  بهترین عملکرد را در بین جدایه­های آزادکننده فسفر آلی داشتند (متوسط آزادسازی فسفر 08/191- 85/179 میلی­گرم در لیتر). همچنین از 14 جدایه آزادکننده فسفر معدنی، TS4E (جداشده از منبع تری کلسیم فسفات) با 26/227 میلی­گرم در لیتر فسفر محلول به­عنوان بهترین جدایه انتخاب شد. جدایه­های کارآمد از طریق روش SrDNA18 به نام­های Talaromyces austrocalifornicus  (PS3D)، Trichoderma harzianum (PS3F)، Aspergillus niger (PS5F) و Penicillium oxalicum (TS4E) شناسایی شدند. در مرحله بعد توانایی این جدایه­ها در انحلال فسفر آلی و معدنی و ترشح آنزیم­ فسفاتاز قلیایی در شرایط میکروکازم (ارلن­های 250 میلی­لیتری با 125 میلی­لیتر آب و 25 گرم رسوب) به مدت 15روز در بازه­های زمانی 0، 5 و 15 مورد ارزیابی قرارگرفت. در این راستا جمعیت یکسان از هر جدایه که حاوی 10⁷× 5-1 کنیدی قارچ بوده­است (قرص­های میسیلیومی با قطر شش میلی­متر (پنج عدد) از محیط­کشت Potato Dextrose Agar)، به محیط میکروکازم انتقال یافت. گروه بدون تلقيح به­ عنوان گروه شاهد در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که فسفر محلول در گروه شاهد در روز 5 و 15 با کاهش معناداری همراه بوده­است. در سایر تیمارها نیز برخلاف عملکرد نسبتا خوبی که قارچ ­ها در محیط­کشت مایع از خود نشان دادند مقدار فسفر محلول به­شکل معناداری کاهش یافت. بااین وجود شیب کاهش فسفر در گروه شاهد بیشتر از سایر تیمارها بود.
فعالیت آنزیم فسفاتاز قلیایی در گروه شاهد در روزهای 0، 5 و 15 تغیری نداشت. در بقیه تیمارها فعالیت آنزیم فسفاتاز قلیایی در روزهای 5 و 15 افزایش معناداری داشته­ است. قارچ T. austrocalifornicus جداشده از منبع فیتات کلسیم بیشترین فعالیت آنزیمی را نشان داد. در قارچ  P. oxalicum  جداشده از منبع تری کلسیم فسفات نیز فعالیت آنزیمی مشاهده شد. بنابراین عملکرد قارچ­های T. austrocalifornicus، T.harzianum، A. niger و P. oxalicum در آزادسازی فسفر نسبت به گروه شاهد مثبت بوده است.